Czy warto kupić drogi nóż EDC? Za co naprawdę płacisz – stal, blokada, gwarancja

Za co płacisz, kupując nóż dwa razy droższy? Sprzedawcy odpowiadają zwykle jednym słowem: stal. Ale stal to tylko jedna z trzech rzeczy, które da się sprawdzić w dokumentach producentów. Pozostałe dwie to blokada ostrza i gwarancja.

Stal według hut

Nazwę stali znajdziesz na karcie prawie każdego noża. A co się za nią kryje? Tu trzeba zajrzeć do hut, które tę stal wytwarzają i publikują karty techniczne.

Szwedzka Alleima (dawniej część Sandvika) nazywa swoją 12C27 „najbardziej wszechstronną” stalą nożową i rozwija ją od około 45 lat. Skład? 0,60% węgla, 13,5% chromu. Twardość 54–61 HRC. Nowsza 14C28N ma podobny skład z dodatkiem azotu i zalecaną twardość 55–62 HRC, a huta opisuje ją jako połączenie znakomitej krawędzi, wysokiej twardości i dobrej odporności na korozję – czyli dokładnie tych trzech cech, o które w nożu EDC chodzi najczęściej.

Austriacki Böhler opisuje N690 jako odporną na korozję stal chromową z dodatkiem kobaltu, molibdenu i wanadu, dopuszczoną do kontaktu z żywnością. Ma 1,08% węgla i 17,3% chromu, a twardość do 59–61 HRC. Amerykańska CPM S30V z huty Crucible ma 1,45% węgla, 14% chromu i 4% wanadu. Crucible tłumaczy, że skład celowo sprzyja powstawaniu węglików wanadu, twardszych od węglików chromu i skuteczniejszych w odporności na ścieranie.

Crucible podaje też wynik testu CATRA, który mierzy trwałość krawędzi. Jeśli stal 440C przyjąć za 100%, S30V osiąga 145%, a 154CM 120%. To dane samej huty. Ale z opisaną metodą, więc przynajmniej wiadomo, co porównujemy, i można je zestawić z wynikami innych stali badanych tak samo, zamiast z ogólnikami w stylu „świetnie trzyma krawędź”.

Twardość to kompromis

Liczba HRC przy nożu kusi, żeby traktować ją jak ranking. Błąd. Alleima w przewodniku po hartowaniu wyjaśnia, dlaczego.

Hartowana stal staje się twarda, ale też krucha. Dlatego potem się ją odpuszcza, zwykle w 175–350 °C przez dwie godziny. Efekt: 53–63 HRC. Wyższa temperatura odpuszczania daje stal nieco miększą i wytrzymalszą, niższa – twardszą i bardziej kruchą. Alleima podaje przykład z życia: nóż survivalowy, który ma znieść ciężkie traktowanie, można odpuścić w 350 °C, a nóż, który ma przede wszystkim długo trzymać krawędź – w 175 °C.

Stąd ważny wniosek. Ta sama stal w nożach dwóch producentów może zachowywać się różnie, bo o twardości decyduje obróbka cieplna, a nie sama nazwa stali. Dlatego podana na karcie twardość jest cenniejsza niż sama nazwa stali.

Blokada ostrza

W nożu składanym druga rzecz, za którą się płaci, to mechanizm, który trzyma ostrze otwarte. Spyderco opisuje na swojej stronie kilka takich rozwiązań.

Back Lock to klasyk. W grzbiecie rękojeści siedzi dźwignia na sprężynie, której zaczep po otwarciu ostrza wchodzi w wycięcie w trzonku, a nóż składa się dopiero po dociśnięciu tej dźwigni od góry. Compression Lock, wymyślony przez współzałożyciela firmy Sala Glessera, działa inaczej. Rygiel z dzielonej wkładki albo płaskiej sprężyny wciska się między kołek oporowy a rampę na trzonku ostrza.

Nie każdy nóż ma blokadę. Klasyczny scyzoryk Victorinox Spartan według karty producenta jej nie ma, a Opinel ma prosty pierścień Virobloc. Przy wyborze liczy się więc, do czego nóż ma służyć – o tym piszemy w poradniku o zestawie EDC.

Gwarancja i serwis

Trzecia rzecz, którą różnią się noże, jest najmniej widoczna na zdjęciu. Gwarancja.

Spyderco daje gwarancję na całe życie produktu na wady materiału i wykonania. Nie obejmuje ona jednak między innymi nadużyć, niewłaściwego ostrzenia i normalnego zużycia. Kershaw ogranicza dożywotnią gwarancję do pierwszego właściciela i pisze wprost, że każde użycie inne niż cięcie – na przykład podważanie czy skręcanie – jest nadużyciem, które ją unieważnia. CRKT obejmuje gwarancją nóż, dopóki należy do pierwotnego nabywcy, ale tylko wtedy, gdy kupiono go bezpośrednio od CRKT lub u autoryzowanego sprzedawcy.

Benchmade oferuje coś innego niż gwarancję: program LifeSharp, czyli darmowe ostrzenie noża przez cały czas jego używania. Victorinox daje dożywotnią gwarancję na scyzoryki takie jak Spartan, a Leatherman – 25 lat na narzędzia.

Kiedy dopłata ma sens

Droższy nóż ma sens, jeśli płacisz za coś, co potrafisz nazwać, a nie za samą markę czy wygląd rękojeści na zdjęciu w sklepie. Stal, której skład i twardość znasz z karty huty i producenta. Blokadę, która pasuje do tego, co robisz nożem. I gwarancję, której warunki przeczytałeś. Jeśli nóż ma otwierać paczki i kroić jabłko, tańszy model ze sprawdzonej stali, dobrze utrzymany, wystarczy.

Przykład prostego noża z jawnie podaną specyfikacją to Opinel N°8 inox: ostrze 8,5 cm ze stali martenzytycznej o twardości 55–57 HRC według producenta. Opinel N°8 inox jest w ofercie Ostry-Sklep. Jak o niego dbać, opisujemy w poradniku o konserwacji sprzętu.

Najczęstsze pytania