Śrut do wiatrówki – kształt łebka, masa, średnica i dobór do lufy
JSB sprzedaje ten sam śrut Exact w czterech średnicach łebka, różniących się o setne części milimetra. Każda lufa jest bowiem trochę inna, a producent wiatrówek Weihrauch pisze w instrukcji wprost, że najlepszy śrut trzeba znaleźć, próbując kilku. Poniżej wszystko, co da się o śrucie powiedzieć z kart producentów: kształt, masa, średnica i czego do wiatrówki nie ładować.
Jak zbudowany jest śrut diabolo
Nazwa pochodzi od zabawki diabolo, czyli szpulki przypominającej klepsydrę. Śrut ma podobny kształt. Z przodu jest łebek, za nim wąska talia, a z tyłu pusta w środku spódniczka, która rozszerza się ku końcowi.
Kaliber podaje się w milimetrach. Najpopularniejsze są 4,5 mm (w USA .177) i 5,5 mm (.22). Kaliber śrutu musi zgadzać się z kalibrem wiatrówki, a różnice między nimi opisałem w poradniku wiatrówka dla początkujących. Ten tekst dotyczy głównie 4,5 mm, bo w nim producenci mają najszerszą ofertę.
W kartach H&N jest jeszcze pole opisujące powierzchnię śrutu, gładką („smooth”) albo żebrowaną („ribbed”), jak w szpiczastym modelu Spike.
Kształt łebka
Producenci dzielą śrut przede wszystkim po kształcie łebka. Każdy z czterech podstawowych opisują pod inne zastosowanie:
Płaski łebek (po angielsku wadcutter albo match) to śrut tarczowy. JSB pisze o serii Match, że jest przeznaczona głównie do strzelania do tarcz na 10 metrach i dlatego ma płaską głowę. Ta wycina w papierze okrągłe, ostre otwory, łatwe do policzenia.
Okrągły łebek, nazywany też kopułkowym (domed), ma najpopularniejszy według JSB śrut Exact, a H&N podaje dla swojej okrągłej Baracudy dystans strzelania do 50 m.
Szpiczasty to według JSB śrut, któremu ostry czubek daje penetrację. Model Straton producent poleca na przykład do rzutków ceramicznych, a H&N swój Spike – do plinkingu, czyli rekreacyjnego strzelania do puszek i celów reaktywnych.
Z wgłębieniem (hollow point) ma w łebku zagłębienie. H&N opisuje Crow Magnum jako śrut o maksymalnej deformacji, czyli taki, który ma się rozpłaszczyć w celu.
A zawody? Przepisy ISSF, międzynarodowej federacji strzeleckiej, dla karabinka pneumatycznego na 10 m dopuszczają w kalibrze 4,5 mm „pociski dowolnego kształtu” z ołowiu lub innego miękkiego materiału. Płaski łebek to więc wybór, a nie wymóg. Przepisy publikuje w Polsce Polski Związek Strzelectwa Sportowego.
Masa: gramy, grainy i moc wiatrówki
JSB podaje masę śrutu w gramach i w grainach, H&N tylko w grainach. Grain (gran) to stara jednostka masy, używana w amunicji. Jeden grain to około 0,065 g.
Masa ma związek z mocą wiatrówki i producenci to podkreślają. JSB poleca lekki Exact Express (0,510 g) wtedy, gdy moc wiatrówki jest ograniczona, a chcesz szybkiego strzału. Ciężki Exact Monster Redesigned (0,870 g) jest według producenta dla najmocniejszych wiatrówek.
H&N idzie dalej i przy każdym śrucie podaje minimalną energię wylotową wiatrówki. Dla tarczowego Finale Match Heavy to 5,5 ft·lbs, czyli około 7,5 J. Dla Baracudy 12 ft·lbs, około 16,3 J. Przy najcięższym Rabbit Magnum II (15,74 grainów) stoi dopisek „Only for PCP-rifles” – tylko do wiatrówek PCP, zasilanych sprężonym powietrzem z butli. Do sprężynowej łamanej ten śrut się nie nadaje.
Weihrauch w instrukcji modeli HW 27, HW 30, HW 35 i HW 75 zaleca śrut diabolo dobrej jakości i raczej cięższy. To zalecenie do tych modeli, nie ogólna reguła.
Średnica łebka i test we własnej lufie
Kaliber 4,5 mm to wartość nominalna. JSB sprzedaje śrut Exact o masie 0,547 g w czterech średnicach łebka: 4,50, 4,51, 4,52 i 4,53 mm. Tarczowy Yellow Match Middle Weight jest dostępny od 4,48 do 4,52 mm. Producent tłumaczy to tak, że szeroka gama mas i średnic pozwala dobrać śrut do każdej broni.
Jak dobrać? Nie z tabelki. Żaden z producentów, których sprawdzałem, nie podaje wzoru „lufa X – łebek Y”. Za to trzech pisze o teście:
- Weihrauch: każda wiatrówka jest indywidualna i ma własną charakterystykę. Żeby uzyskać najlepszy wynik, wypróbuj kilka rodzajów śrutu i sprawdź, który strzela najlepiej. Różne śruty dadzą różne wyniki.
- H&N: każda wiatrówka ma nieco inną lufę i inaczej buduje ciśnienie. Producent radzi test na strzelnicy, z broni ułożonej na stałe.
- JSB sprzedaje zestaw Exact Test z siedmioma wariantami śrutu dokładnie do tego celu: dla kogoś, kto ma nową wiatrówkę i nie wie, jaki rodzaj i średnicę wybrać.
W praktyce oznacza to kilka serii z podpórki, na tym samym dystansie, z każdym rodzajem śrutu. Wygrywa ten, który daje najmniejsze skupienie. Taki zestaw testowy jest w ofercie Ostry-Sklep: śrut JSB Exact Test 4,5 mm, 7 wariantów po 50 sztuk. Test rób na strzelnicy, zgodnie z jej regulaminem.
Kulki stalowe BB to nie śrut
Kulka BB to stalowa kulka o średnicy 4,5 mm. Kalibrem pasuje. Nie znaczy to jednak, że każda wiatrówka 4,5 mm może nią strzelać, i instrukcje producentów wiatrówek na śrut mówią to jasno:
- Gamo: wiatrówka strzela wyłącznie śrutem ołowianym lub ze stopów. Nigdy kulkami BB ani strzałkami.
- Umarex: kulki stalowe i strzałki mogą uszkodzić wiatrówkę i spowodować obrażenia strzelającego lub osób obok przez rykoszet. Gwarancja przestaje obowiązywać (instrukcja Umarex Fuel, PDF).
- Weihrauch: nie używać stalowych strzałek, bełtów, kulek ani podobnych pocisków.
Bywają konstrukcje do obu rodzajów amunicji. Czym wolno strzelać z konkretnego modelu, rozstrzyga jego instrukcja, nie sam kaliber wybity na lufie.
Ołów, śrut bezołowiowy i przechowywanie
Większość śrutu to ołów albo stop ołowiu. Gamo, Umarex i Weihrauch piszą w instrukcjach to samo: nie wdychać pyłu, nie brać śrutu do ust, myć ręce po kontakcie i trzymać go z dala od dzieci. Weihrauch dodaje, że przy strzelaniu w pomieszczeniu potrzebna jest dobra wentylacja.
Jest też śrut bezołowiowy. H&N robi Baracudę Green ze stopu cyny i podkreśla, że strzelec nie ma kontaktu z ołowiem. JSB ma serię Lead Free, ale materiału nie podaje. Śrut bezołowiowy bywa wyraźnie lżejszy od ołowianego: JSB Exact Lead Free waży 0,440 g, zwykły Exact 0,547 g.
Ostatnia sprawa to przechowywanie. Spódniczka śrutu jest cienka. Umarex i Weihrauch zabraniają strzelać śrutem zdeformowanym, uszkodzonym albo już wystrzelonym. Dlatego śrut trzyma się w zamkniętej puszce, a na strzelnicę można go przenosić w pudełku – H&N ma do tego Match Box na 100 sztuk.
Najczęstsze pytania
Jaki śrut do wiatrówki na początek?
Najpierw sprawdź w instrukcji albo karcie modelu kaliber wiatrówki (najczęściej 4,5 mm) i jej energię wylotową. Kup śrut w tym kalibrze, którego producent nie zastrzega dla mocniejszych wiatrówek albo dla PCP. Potem zrób test kilku rodzajów, bo każda lufa strzela inaczej. JSB sprzedaje do tego zestaw z siedmioma wariantami po 50 sztuk.
Śrut płaski czy okrągły?
Płaski łebek JSB przeznacza do tarcz papierowych na 10 m, bo wycina okrągłe, ostre otwory. Okrągły łebek ma Exact, który JSB nazywa dziś swoim najpopularniejszym śrutem. Na zawodach kształt jest dowolny – tak stanowią przepisy ISSF, międzynarodowej federacji strzeleckiej – więc płaski łebek to wybór pod tarczę, nie obowiązek.
Co oznacza 4,52 mm na puszce śrutu 4,5 mm?
To dokładna średnica łebka. Kaliber 4,5 mm to wartość umowna, a średnice łebków śrutu różnią się od niej o setne części milimetra. JSB robi na przykład śrut Exact w wariantach 4,50, 4,51, 4,52 i 4,53 mm, żeby dało się go dopasować do konkretnej lufy.
Czy ciężki śrut pasuje do każdej wiatrówki?
Nie. H&N podaje przy każdym śrucie minimalną energię wylotową wiatrówki, a energię swojej wiatrówki znajdziesz w jej instrukcji. Najcięższe modele H&N oznacza „tylko do wiatrówek PCP”. JSB poleca ciężki Monster do najmocniejszych wiatrówek, a lżejszy Express do słabszych.
Czy można strzelać kulkami BB z wiatrówki do śrutu?
Gamo, Umarex i Weihrauch w instrukcjach swoich wiatrówek na śrut tego zabraniają. Umarex ostrzega przed uszkodzeniem broni i rykoszetem. Kulkami strzela się tylko z modeli, których instrukcja na to pozwala.
Czy śrut ołowiany jest szkodliwy?
Producenci wiatrówek każą myć ręce po kontakcie ze śrutem, nie brać go do ust i trzymać z dala od dzieci. Kto chce uniknąć ołowiu, ma śrut bezołowiowy, na przykład H&N Baracuda Green ze stopu cyny. Jest lżejszy od ołowianego, więc też trzeba go sprawdzić w swojej lufie.