Woda w terenie – filtr, tabletki czy gotowanie? Co usuwa bakterie, pierwotniaki i wirusy

Polski Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH pisze bez wyjątków, że każdą wodę ze strumienia, jeziora czy rzeki trzeba traktować jak skażoną, nawet jeśli wygląda czysto. Co z nią zrobić? Przegotować, przefiltrować albo zdezynfekować tabletką, a każdy z tych sposobów usuwa coś innego. Zwykły filtr turystyczny nie zatrzymuje wirusów, tabletki potrafią potrzebować czterech godzin, a żaden z tych sposobów nie poradzi sobie z chemikaliami.

Co jest w wodzie i co trzeba usunąć

Instytucje zdrowia dzielą zagrożenia w wodzie na cztery grupy. Bakterie i wirusy zna każdy. Pierwotniaki to jednokomórkowe pasożyty, takie jak Giardia i Cryptosporidium, odporne na część środków dezynfekcyjnych. Czwarta grupa to chemikalia, na przykład nawozy, paliwo czy odpady z kopalń.

Żaden z trzech sposobów nie usuwa wszystkiego. Gotowanie i dobre tabletki radzą sobie z mikrobami, ale nie z chemią. Zwykły filtr nie zatrzymuje wirusów. Dlatego w praktyce często łączy się dwa sposoby, na przykład filtr i tabletkę – takie połączenie poleca LifeStraw, gdy w wodzie mogą być wirusy.

Gotowanie

To najprostszy sposób, ale instytucje różnią się co do czasu.

CDC, amerykańska agencja zdrowia publicznego, zaleca minutę pełnego wrzenia, a powyżej 6500 stóp, czyli około 1980 m, trzy minuty. Polski PZH podaje co najmniej 5 minut. WHO nie podaje czasu i pisze, że wystarczy doprowadzić wodę do wrzenia, bo to zabija bakterie, wirusy i pierwotniaki, także w mętnej wodzie i na dużej wysokości.

Bezpieczniej trzymać się najdłuższego zalecenia, jeśli masz dość paliwa. WHO dodaje, że wodę studzi się naturalnie, bez wrzucania lodu, który mógłby ją z powrotem zanieczyścić.

Filtr: co zatrzymuje, a czego nie

Filtr turystyczny przepuszcza wodę przez materiał z mikroskopijnymi porami, przez które bakterie i pierwotniaki są za duże, żeby się przecisnąć. Wirusy są znacznie mniejsze. Przez zwykły mikrofiltr przechodzą, i producenci piszą to wprost.

• Katadyn Hiker Pro: do 1 l na minutę, wkład do 1150 l. Producent deklaruje usuwanie 99,9999% bakterii i 99,9% cyst pierwotniaków (Giardia, Cryptosporidium), ale zaznacza, że filtr nie usuwa wirusów.
• Katadyn BeFree 1.0L: pory 0,1 µm, do 2 l na minutę, do 1000 l, 63 g. Producent wymienia usuwanie bakterii, cyst i osadu.
• LifeStraw Go (bidon z filtrem): pory 0,2 µm, membrana do 4000 l, wkład węglowy do 100 l. LifeStraw podaje 99,999999% bakterii i 99,999% pasożytów. W FAQ zaznacza, że jego filtry nie usuwają wirusów.

Wirusy zatrzymuje dopiero filtr z dodatkową membraną antywirusową. Katadyn Explorer Pro ma według producenta trzy stopnie: ceramikę, węgiel aktywny i membranę antywirusową (do 10 000 l). Za to waży 630 g, dziesięć razy więcej niż BeFree.

Filtr nie usuwa też chemikaliów. Katadyn zabrania filtrowania wody morskiej i wody skażonej chemicznie, na przykład z okolic kopalń czy dużych gospodarstw rolnych. CDC pisze ogólnie, że wody z chemikaliami, toksynami albo skażeniem radioaktywnym nie da się uzdatnić ani gotowaniem, ani dezynfekcją.

Filtr Katadyn Hiker Pro jest w ofercie Ostry-Sklep: filtr do wody Katadyn Hiker Pro. Jeśli wybierasz się tam, gdzie w wodzie mogą być wirusy, połącz go z tabletkami.

Tabletki

Tabletki są lekkie i mieszczą się w apteczce, ale działają bardzo różnie w zależności od tego, jaki środek zawierają i jak długo trzeba czekać, zanim woda będzie gotowa. Czytaj opakowanie.

Dwutlenek chloru (Micropur MP1): według etykiety zarejestrowanej w amerykańskiej agencji EPA działa na wirusy, bakterie i cysty, także Giardię i Cryptosporidium. Jedna tabletka na litr, a woda jest gotowa po 4 godzinach w ciemnym pojemniku. CDC potwierdza, że dwutlenek chloru może działać na Cryptosporidium, jeśli trzymasz się instrukcji producenta.

Chlor (Micropur Forte): według Katadyn usuwa bakterie i wirusy w 30 minut, a w bardzo zimnej wodzie po 2 godzinach. Nadaje się tylko do czystej wody. Przy mętnej wodzie albo podejrzeniu Giardii producent każe użyć filtra. CDC dodaje, że chlor i jod słabo działają na Cryptosporidium.

Jodu CDC odradza używać dłużej niż kilka tygodni z rzędu, a kobietom w ciąży i osobom z chorobami tarczycy w ogóle.

Mętna woda, mróz i żywotność filtra

Mętna woda to problem dla każdej metody. CDC radzi najpierw ją odstawić albo przecedzić przez czystą tkaninę, ręcznik papierowy czy filtr do kawy. PZH pisze, że najpierw trzeba pozbyć się zawiesin, bo od tego zależy skuteczność dezynfekcji.

Zimą dochodzi mróz. Katadyn zabrania używania Hiker Pro w mrozie, bo zamarznięty wkład może przepuścić drobnoustroje, a LifeStraw w instrukcji pisze, że filtra po pierwszym użyciu nie wolno zamrozić i że zamarznięty trzeba wymienić. Sawyer radzi trzymać filtr przy ciele, na noc w śpiworze. Gwarancji na zamarznięty filtr nie daje. Więcej o biwaku zimą jest w tekście o sprzęcie na każdą porę roku.

Ostatnia sprawa to żywotność. Każdy filtr ma limit litrów, po którym trzeba wymienić wkład: Hiker Pro do 1150 l, BeFree do 1000 l, membrana LifeStraw Go do 4000 l, a jej wkład węglowy już po 100 l. Producenci zastrzegają, że limit zależy od jakości wody.

Najczęstsze pytania