Luneta do wiatrówki – jak czytać 3–9×40, paralaksę, siatkę i kliknięcia

Na pudełku lunety stoi „3–9×40 AO, 1/4 MOA, SFP”. Kto kupił pierwszą wiatrówkę, zwykle nie wie, które z tych oznaczeń mają dla niego znaczenie. Rozbieram je po kolei: powiększenie i obiektyw, paralaksę z regulacją AO, siatkę SFP i FFP, kliknięcia w MOA. Na koniec to, czego na pudełku lunety nie ma, a trzeba sprawdzić na samej wiatrówce – szynę montażową.

Co znaczy 3–9×40

Pierwsza liczba to powiększenie. Luneta 3–9× ma zoom: najsłabiej przybliża trzy razy, najmocniej dziewięć. Hawke, brytyjski producent optyki strzeleckiej, pisze to wprost w swoim poradniku: liczba po znaku „×” to średnica obiektywu, czyli przedniej soczewki, w milimetrach. W lunecie 3–9×40 obiektyw ma więc 40 mm.

Z tych dwóch liczb wynika trzecia, której na pudełku zwykle nie ma. Źrenica wyjściowa to jasny krążek, który widać w okularze, gdy odsunie się lunetę od oka. Jego średnicę liczy się, dzieląc obiektyw przez powiększenie. Hawke podaje przykład 50 ÷ 10 = 5 mm.

Po co to liczyć? Swarovski Optik tłumaczy, że im większa źrenica wyjściowa, tym więcej światła trafia do oka, co ma znaczenie przy słabym świetle. Oko też ma swoją źrenicę i rozszerza się ona w ciemności. U dzieci do około 8 mm, z wiekiem coraz mniej. Ta sama zasada działa w lornetkach, o których pisałem w tekście o lornetce z pryzmatem dachowym.

Przy okazji wychodzi kompromis zoomu. Na 3× obraz jest jasny i szeroki. Na 9× cel jest trzy razy większy, ale źrenica spada do 4,4 mm, a pole widzenia się zwęża. Hawke podaje dla Airmaxa 12,4 m szerokości obrazu na 100 m przy 3× i tylko 4,5 m przy 9×. Stąd bierze się pojęcie pola widzenia: to szerokość wycinka terenu, który mieści się w okularze na danym dystansie.

Ile powiększenia do wiatrówki

Nie ma jednej liczby. Wiele blogów podaje tabelki w stylu „do wiatrówki 4×”, ale żaden producent, którego sprawdzałem, takiej reguły nie publikuje. Więcej znaczy tu rodzaj wiatrówki niż dystans.

Vector Optics, producent lunet, opisuje odrzut wiatrówki sprężynowej (łamanej) jako silny i dwufazowy. Najpierw idzie impuls do przodu, kiedy rusza tłok, a zaraz po nim pchnięcie do tyłu, gdy sprężyna się rozpręża. Dwa szarpnięcia w przeciwne strony. Dla łamańców Vector Optics poleca lunety o niskim albo stałym powiększeniu.

Wiatrówki PCP, zasilane sprężonym powietrzem z butli, nie mają tłoka, który przy strzale spręża powietrze. Różnice między napędami opisałem w poradniku wiatrówka dla początkujących.

Paralaksa i regulacja AO

Paralaksa to pozorne przesunięcie siatki względem celu, gdy ruszysz głową za okularem. Obraz celu i krzyż siatki leżą wtedy w dwóch różnych płaszczyznach. Oko je rozjeżdża. Celujesz w środek tarczy, a po drobnym ruchu głowy krzyż jest już gdzie indziej, choć lufa się nie ruszyła.

Luneta bez regulacji ma paralaksę ustawioną fabrycznie na jeden dystans. Hawke pisze, że to zwykle 100 jardów, czyli około 91 m. Tymczasem ten sam producent radzi zerować wiatrówki na 20 jardów, czyli około 18 m. Zerowanie (przestrzeliwanie) to ustawienie lunety tak, żeby na wybranym dystansie punkt celowania pokrywał się z punktem trafienia.

Stąd skrót AO (Adjustable Objective) na tylu lunetach do wiatrówek. To pierścień na obiektywie. Kręcąc nim, ustawia się ostrość i paralaksę na konkretny dystans – ten, na którym stoi tarcza. Hawke nazywa go rozwiązaniem prostszym niż boczne pokrętło (side focus). Airmax 3–9×40 AO ma według producenta zakres od 9 m do nieskończoności, a poradnik Hawke każe ustawiać paralaksę na dystans, na który strzelasz.

Da się to łatwo sprawdzić. Oprzyj broń stabilnie i porusz lekko głową za okularem. Krzyż stoi w miejscu? Paralaksa jest ustawiona dobrze. Pływa? Przekręć pierścień AO i powtórz próbę, aż krzyż przestanie się ruszać względem tarczy.

Siatka: pierwsza czy druga płaszczyzna

Siatka celownicza może siedzieć w jednym z dwóch miejsc w tubusie. Producenci oznaczają je skrótami:

• FFP (First Focal Plane, pierwsza płaszczyzna ogniskowa). Hawke pisze, że siatka rośnie i maleje razem z powiększeniem, a punkty celownicze na niej są poprawne przy każdym powiększeniu.
• SFP (Second Focal Plane, druga płaszczyzna). Siatka ma zawsze tę samą wielkość w okularze, niezależnie od zoomu. Jest czytelna na każdym powiększeniu. Odstępy między kreskami odpowiadają deklarowanym wartościom tylko przy jednym powiększeniu, które wskazuje producent.

Hawke i Leupold opisują położenie tych płaszczyzn w tubusie nieco inaczej, ale efekt dla strzelca, ten opisany wyżej, przedstawiają tak samo i tylko on ma znaczenie przy wyborze. Nie używasz kresek siatki do poprawek na odległość? Wtedy różnica jest niewielka.

Kliknięcia: MOA i MRAD

Pokrętła lunety przesuwają siatkę skokowo, co słychać jako kliknięcie. Wartość kliknięcia podaje się w jednej z dwóch jednostek kątowych.

MOA (minuta kątowa) to 1/60 stopnia. Leupold podaje, że 1 MOA to 1,047 cala na 100 jardach. W zaokrągleniu wychodzi cal na sto jardów. MRAD, nazywany też milem, to według Leupolda 1/1000 odległości, czyli metr na kilometrze albo 1 cm na 100 m.

Najczęstsza wartość kliknięcia w lunetach do wiatrówek to 1/4 MOA. Hawke podaje, że takie kliknięcie przesuwa punkt trafienia o około 4 mm na 50 m i 7 mm na 100 m. Wartość dla krótszych dystansów przeliczyłem sam.

Z tego wynika praktyczny wniosek. Na 18–20 m, gdzie strzela się z wiatrówki najczęściej, jedno kliknięcie to mniej niż półtora milimetra. Śrut kalibru 4,5 mm ma trzy razy większą średnicę. Żeby przesunąć skupienie o centymetr, trzeba kręcić około siedmiu kliknięć, a nie jednego czy dwóch.

Tubus, montaż i odległość oka

Tubus to główna rura lunety. Ma zwykle średnicę 1 cala (25,4 mm) albo 30 mm. Hawke pisze, że lunety 30 mm są wytrzymalsze i projektowane na większą energię odrzutu, a jednocalowe są lżejsze. Od średnicy tubusu zależy rozmiar pierścieni montażowych, więc trzeba ją znać przed zakupem montażu.

Drugi wymiar to szyna na broni. Według Hawke wiatrówki mają najczęściej szynę typu dovetail o szerokości 9–11 mm, czyli wyfrezowany jaskółczy ogon. W opisach montaży pojawia się ona zwykle jako „11 mm”. Szyny Weaver i Picatinny, szersze i z poprzecznymi wycięciami, Hawke łączy z bronią o dużym odrzucie. Montaż na Picatinny nie założy się na szynę 11 mm i odwrotnie, chyba że przez adapter. To samo dotyczy kolimatorów.

Trzeci parametr łatwo przeoczyć. Eye relief to odległość oka od okularu, przy której widać pełny, niezaciemniony obraz. Airmax 3–9×40 ma według Hawke 90 mm. Za blisko albo za daleko, a na brzegach obrazu pojawia się czarna obwódka.

Przykład: karta Hawke Airmax 3–9×40 AO

Tak wygląda komplet parametrów w karcie producenta. Hawke podaje dla modelu Airmax 3–9×40 AO AMX:

• tubus 1 cal, powiększenie 3–9×, obiektyw 40 mm,
• źrenica wyjściowa 13,3–4,4 mm, pole widzenia 12,4–4,5 m na 100 m,
• regulacja paralaksy AO od 9 m do nieskończoności,
• siatka AMX w drugiej płaszczyźnie (SFP),
• kliknięcie 1/4 MOA, zakres regulacji 80 MOA,
• eye relief 90 mm, długość 310 mm, masa 519 g.

Zakres regulacji to łączny kąt, o jaki da się przesunąć siatkę pokrętłem. 80 MOA to 320 kliknięć. Sporo. Ten model jest w ofercie Ostry-Sklep: Hawke Airmax 3–9×40 AO AMX. Parametry innych lunet sprawdzaj zawsze na stronie producenta, nie w opisie sprzedawcy.

Najczęstsze pytania