Nóż do bushcraftu – szlif Scandi, pełny trzpień, stal i grzbiet pod krzesiwo

Morakniv Companion HeavyDuty i Morakniv Garberg mają głownię tej samej grubości, 3,2 mm, ten sam szlif i podobną długość. Producent pisze jednak tylko o Garbergu, że nadaje się do rozłupywania drewna. Różnica jest schowana w rękojeści. W Garbergu stal głowni biegnie przez nią na całej długości. Poniżej po kolei, z czego składa się nóż do lasu i na co patrzeć przy pierwszym zakupie.

Czym jest nóż do bushcraftu

Bushcraft to umiejętność radzenia sobie w lesie prostymi narzędziami: rozpalanie ognia, struganie, budowa schronienia. Podstawą jest nóż. Ma stałą, nieskładaną głownię długości około 10 cm i pracuje głównie w drewnie. Tym różni się od składanego noża EDC, o którym pisałem w tekście o drogich nożach EDC.

W tekście wracają trzy modele szwedzkiego Morakniv: Companion, Kansbol i Garberg. Producent publikuje dla nich pełne dane, więc da się je uczciwie porównać. Do tego Fällkniven F1. Inny szwedzki producent, inna konstrukcja.

Szlif Scandi

Szlif to sposób, w jaki boki głowni schodzą do krawędzi tnącej. W szlifie Scandi, czyli skandynawskim, płaska faza biegnie prosto do samej krawędzi. Morakniv kończy ją mikrofazką. To wąski pasek o bardziej rozwartym kącie. Według producenta czyni ostrze mniej kruchym i pozwala mu dłużej trzymać ostrość.

Morakniv podaje konkretne kąty. Głownie do 2,5 mm szlifuje pod kątem 23°, grubsze pod kątem 27°. Mikrofazka ma 35–45° i od 0,05 do 0,5 mm wysokości. Producent wymienia szlif Scandi jako najlepszy do outdooru, bushcraftu i rzeźbienia w drewnie. W kartach noży dodaje, że ostrze pozostaje łatwe do naostrzenia.

Nie każdy nóż do lasu ma Scandi. Fällkniven F1 ma szlif wypukły, czyli boki łagodnie zaokrąglone aż do krawędzi. Który lepszy? Producenci tego nie rozstrzygają. Każdy opisuje swój.

Pełny trzpień i batoning

Trzpień to część stalowej głowni schowana w rękojeści. Przy pełnym trzpieniu (full tang) stal biegnie przez całą rękojeść. Morakniv pisze, że daje to dodatkową wytrzymałość przy ciężkiej pracy. Nóż bez pełnego trzpienia bywa lżejszy i wygodniejszy w noszeniu, ale jest mniej odporny na ciężkie użycie.

Tu pojawia się batoning, czyli rozłupywanie polana nożem: ostrze opiera się o drewno i uderza w grzbiet kawałkiem gałęzi. Morakniv przypisuje to Garbergowi wprost. Tylko jemu. Pisze, że jest „dość wytrzymały do batoningu i budowy schronienia”. O Kansbolu i Companionie, które mają trzpień standardowy, karty w tej sprawie milczą.

Fällkniven stawia granicę wyraźniej. Na stronie o gwarancji dopuszcza lekkie uderzenia gałęzią w grzbiet, żeby rozłupać drobną, suchą, prostosłoistą sosnę na podpałkę. Do drewna opałowego właściwym narzędziem jest według producenta siekiera. Nigdy nie wolno uderzać w grzbiet młotkiem ani innym narzędziem, bo nóż może pęknąć. Fällkniven dodaje, że zimno czyni każdą stal kruchą.

Stal węglowa czy nierdzewna

Morakniv sprzedaje te same modele w dwóch rodzajach stali. Różnicę opisuje prosto. Stal nierdzewna jest odporniejsza na rdzę i wymaga mniej pielęgnacji, co przydaje się w wilgotnym lesie. Stal węglowa jest ostrzejsza i łatwiejsza w ostrzeniu, ale po każdym użyciu trzeba ją wytrzeć, wysuszyć i naoliwić.

W obrębie stali nierdzewnych też są różnice. Garberg (S) ma stal 14C28N o twardości 58 HRC, a Kansbol i Companion (S) – 12C27 o twardości 56,5 HRC. Morakniv pisze, że 14C28N jest nieco twardsza i bardziej krucha niż 12C27 i trudniej ją naostrzyć. 12C27 producent nazywa łatwą do naostrzenia w terenie osełką. Jak to zrobić, opisałem w tekście o ostrzeniu noża w terenie.

Stal węglowa C100S z czasem pokrywa się patyną. To ciemny nalot, który według Morakniv sam chroni przed korozją. Garberg w wersji Black Blade ma dodatkowo czarną powłokę DLC, która według producenta pomaga chronić stal węglową przed rdzą.

Grzbiet pod krzesiwo i pochwa

Garberg i Kansbol mają grzbiet zeszlifowany pod krzesiwo. Morakniv opisuje oba jako kompatybilne z krzesiwem, czyli takie, których grzbietem pociera się pręt krzesiwa, żeby skrzesać iskry. Jak używać krzesiwa, opisałem w tekście o krzesiwach.

Pochwa zmienia też masę zestawu, i to wyraźnie. Garberg (S) z pochwą z polipropylenu waży według Morakniv 207 g, a ze skórzaną – 272 g. Skórzana wersja jest wykonana dla osoby praworęcznej. Polimerowa jest uniwersalna dla lewo- i praworęcznych.

Garberg (S) ze skórzaną pochwą jest w ofercie Ostry-Sklep: nóż Morakniv Garberg ze skórzaną pochwą, stal nierdzewna.

Bezpieczeństwo, pielęgnacja i gwarancja

Instrukcja Morakniv zawiera kilka zasad, które warto znać, zanim weźmie się nóż do lasu:

• Tnij i struż zawsze od siebie.
• Trzymaj ostrze ostre. Tępe wymaga więcej siły i łatwiej o wypadek.
• Strugając, siedź, a nóż i obrabiany kawałek trzymaj przed sobą albo z boku.
• Noś i przewoź nóż zawsze w pochwie.
• Trzymaj go poza zasięgiem dzieci.

Pielęgnacja według tej samej instrukcji Morakniv: po użyciu umyć i wytrzeć do sucha, a na dłuższe przechowywanie albo w wilgoci posmarować głownię cienką warstwą oleju. Więcej o dbaniu o nóż i resztę sprzętu jest w tekście jak dbać o sprzęt outdoorowy.

A gwarancja? Morakniv daje na swojej amerykańskiej stronie dożywotnią gwarancję z dowodem zakupu, obejmującą wady materiału i wykonania. Wyklucza z niej niewłaściwe użycie, brak pielęgnacji, samodzielne naprawy, rozbieranie noża i normalne zużycie, które nazywa częścią patyny noża. Warunki u sprzedawcy w Polsce mogą być inne. Sprawdź je przy zakupie.

Najczęstsze pytania